14 sierpnia 1903 roku w Knyszynie zmarł Andrzej Deskur, postać niezwykle zasłużona dla polskiej historii. Jego życie, pełne poświęceń i walki o niepodległość, stanowi przykład niezłomności i patriotyzmu. W 123. rocznicę śmierci warto przypomnieć jego losy, które splatały się z najważniejszymi wydarzeniami XIX-wiecznej Polski.
Młodość i działalność niepodległościowa
Andrzej Deskur urodził się 20 stycznia 1825 roku w Rudzie Talubskiej na Podlasiu. Pochodził z rodziny o francuskich korzeniach – markizów Descours, która otrzymała indygenat polski za panowania Stanisława Augusta. Po ukończeniu szkół w Łukowie i Warszawie, studiował matematykę w Brukseli. W 1846 roku, mając zaledwie 21 lat, włączył się w ruch narodowy w zaborze rosyjskim. Za udział w spisku mającym na celu opanowanie twierdzy Modlin został skazany na śmierć przez powieszenie. Na stokach Cytadeli Warszawskiej, gdy dwóch jego towarzyszy już stracono, jemu i Stefanowi Dobryczowi ogłoszono zamianę kary na dożywotnie zesłanie.
Zesłanie i powrót do kraju
Deskur spędził osiem lat na ciężkich robotach w kopalni w Akatui koło Nerczyńska, gdzie spotkał m.in. pułkownika Piotra Wysockiego. Następnie przebywał na zesłaniu nad rzeką Angarą. Mimo amnestii po pokoju paryskim w 1857 roku, nie pozwolono mu wrócić do kraju – uznano go za jednego z głównych sprawców ruchu rewolucyjnego. Dopiero w 1860 roku, po czternastu latach wygnania, powrócił na Podlasie. Wkrótce ożenił się z kuzynką Ksawerą i nabył dobra Sancygniów, gdzie rozpoczął pracę na rzecz rozwoju majątku.
Powstanie styczniowe i odbudowa Sancygniowa
W 1863 roku Deskur ponownie zaangażował się w walkę o niepodległość, organizując powstanie w swoim województwie. Schwytany w grudniu tego roku, uniknął kary śmierci i został zesłany na Ural. Po powrocie w 1867 roku zajął się odbudową zniszczonego majątku. Dzięki jego staraniom Sancygniów stał się wzorowym gospodarstwem – uruchomił kopalnię kamienia, piec wapienniczy, tartak, a także wzniósł około 40 murowanych budynków, w tym pałac ozdobiony figurami polskich królów. Zgromadził też cenną bibliotekę, której część zachowała się do dziś w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Kielcach.
Dziedzictwo i pamięć
Andrzej Deskur zmarł w Knyszynie, gdzie spędził ostatnie lata życia. Jego działalność gospodarcza i społeczna pozostawiła trwały ślad w regionie. Współcześni podkreślali jego hart ducha, pracowitość i przywiązanie do ojczyzny. Historia jego życia jest świadectwem poświęcenia dla Polski i stanowi inspirację dla kolejnych pokoleń.
Źródło: Działoszyce i okolice
Fot. facebook.com
